معافیت مالیات بر حقوق بن خواربار و حق مسکن (مزایای رفاهی و انگیزشی) ابلاغ شد
معافیت مالیات بر حقوق بن خواربار و حق مسکن با ابلاغ بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹ قطعی شد؛ بررسی شرایط عدم شمول و نکات کاربردی حقوق و دستمزد برای حسابداران.
سازمان امور مالیاتی کشور با ابلاغ بخشنامه رسمی شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹ مورخ ۱۴۰۵/۰۷/۲۷، سرانجام به مناقشه فرسایشی و پرالتهاب جامعه حسابداری، کارفرمایان و کارگران درباره مالیات بر حقوق مزایای رفاهی و انگیزشی پایان داد. بر اساس این بخشنامه جدید که با امضای دکتر سید محمدهادی سبحانیان صادر شده است، بند ۳ بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۳/۳۹ اصلاح شد و اقلام پرداختی مصوب شورای عالی کار و هیئت وزیران از جمله بن خواربار (کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار)، حق مسکن، حق اولاد و کمک‌هزینه عائله‌مندی رسماً «در حدود متعارف» شناخته شده و به طور قطعی از شمول مالیات حقوق خارج شدند.
اصل مطلب: این بخشنامه کاملاً به نفع کارگران، کارمندان و کارفرمایان است! مزایای رفاهی مصوب قانون کار و دولت (حق مسکن، بن خواربار، حق اولاد و عائله‌مندی) در حدود متعارف اعلام شد و بدون هیچ قید و شرطی از کسر مالیات بر درآمد حقوق معاف است؛ نامه پرحاشیه قبلی نیز رسماً باطل شد.
کالبدشکافی بخشنامه جدید؛ پایان کابوس نسبت‌های مالیاتی حقوق
برای درک اهمیت حیاتی این بخشنامه، باید مروری بر سرچشمه این مناقشه چندساله داشته باشیم. طبق مواد ۸۲ و ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم، تنها «حقوق و مزایای مربوط به شغل» مشمول مالیات حقوق هستند. هیئت عمومی دیوان عدالت اداری طی دادنامه‌های مشهور شماره ۶۰۱ و ۷۳ صراحتاً اعلام کرده بود که مزایای رفاهی و انگیزشی پرداختی به پرسنل (نظیر حق مسکن، بن خواربار، پاداش بهره‌وری و کمک‌هزینه مهدکودک) از جنس «مزایای مربوط به شاغل» برای جبران هزینه‌های زندگی و معیشت هستند، نه مزایای مرتبط با شغل؛ در نتیجه این مبالغ نباید مشمول مالیات بر درآمد حقوق گردند.
سازمان امور مالیاتی در آذرماه سال ۱۴۰۳ با صدور بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۳/۳۹ تلاش کرد مفهوم «حدود متعارف» برآمده از دادنامه ۱۲۰۷ دیوان عدالت اداری را ضابطه‌مند سازد. اما در بند ۳ آن بخشنامه، فرمولی مبهم تعریف شد که تعیین نسبت متعارف را به معاونت حقوقی و فنی واگذار کرد. نتیجه آن، صدور نامه اداری شماره ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د مورخ ۱۴۰۳/۱۱/۲۳ بود که با تعیین درصدهای سخت‌گیرانه، موجب سردرگمی شدید حسابداران، رد لیست‌های حقوق در سامانه‌های مالیاتی و مطالبه مالیات‌های سنگین از کارفرمایان و حقوق‌بگیران شد.
متن صریح بند اصلاحی بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹: «آن دسته از پرداختی‌هایی که مطابق با موافقتنامه با سازمان برنامه و بودجه کشور (موضوع ماده ۴۰ قانون الحاق موادی به قانون تنظیم برخی از مقررات مالی دولت (۱)) صورت می‌گیرد، همچنین مزایایی که سقف یا مبلغ آن به تصویب هیئت وزیران یا شورای عالی کار می‌رسد (از قبیل کمک هزینه مسکن، کمک هزینه عائله‌مندی، حق اولاد و کمک هزینه اقلام مصرفی خانوار)، از حیث اجرای این بخشنامه در حدود متعارف شناخته می‌شود. در مورد سایر پرداختی‌ها نیز، حدود متعارف بر اساس اسناد و مدارک و در چارچوب قوانین، مقررات و آرای دیوان عدالت اداری، مورد رسیدگی و تشخیص قرار خواهد گرفت.»
کدام مزایای رفاهی و انگیزشی دیگر مشمول مالیات حقوق نیستند؟
بر اساس نگارش نوین بخشنامه، مزایای رفاهی به دو دسته کلیدی تقسیم شده‌اند که وضعیت هر یک از آن‌ها به شرح زیر تفکیک شده است:
۱. مزایای مصوب شورای عالی کار و دولت (معافیت ۱۰۰ درصدی و بدون قید و شرط): تمامی مبالغی که تا سقف مصوب سالانه پرداخت می‌شوند، عیناً به عنوان «حدود متعارف» تلقی شده و معافیت قطعی دارند. این اقلام شامل: کمک‌هزینه مسکن (حق مسکن کارگری و کارمندی)، کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار (بن خواربار)، حق اولاد، کمک‌هزینه عائله‌مندی و پرداختی‌های موضوع موافقتنامه ماده ۴۰ قانون الحاق (۱) است.
۲. سایر پرداختی‌های رفاهی و انگیزشی فراتر از سقف (رسیدگی مبتنی بر اسناد): پرداختی‌هایی از قبیل پاداش افزایش تولید، پاداش‌های بهره‌وری، ایاب و ذهاب، مهدکودک و کمک‌هزینه سفر که سقف مشخصی در مصوبات شورای عالی کار ندارند، بر اساس اسناد و مدارک مثبته شرکتی و در چارچوب دادنامه‌های دیوان عدالت اداری رسیدگی شده و در صورت انطباق با واقعیت شغلی به عنوان هزینه قابل قبول و معاف از مالیات حقوق منظور می‌گردند.
۳. ابطال صریح نامه محدودکننده پیشین: سازمان امور مالیاتی در بخش پایانی بخشنامه اعلام کرده است: «مقررات منسوخ: نامه شماره ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د مورخ ۱۴۰۳/۱۱/۲۳ معاونت وقت حقوقی و فنی سازمان امور مالیاتی کشور از تاریخ صدور». این بند آب پاکی را روی دست تمام ممیزانی ریخت که به استناد آن نامه درصد تعیین می‌کردند.
چه کسانی تحت تاثیر این بخشنامه قرار می‌گیرند؟
دایره اثرگذاری این بخشنامه تقریباً تمام اکوسیستم کارگری، کارمندی و مدیریت منابع انسانی کشور را دربرمی‌گیرد:
مشمولان و منتفعان مستقیم: کلیه کارگران و کارکنان مشمول قانون کار در بخش خصوصی، کارمندان دستگاه‌های اجرایی مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری، مدیران مالی و حسابدارانی که هر ماه لیست مالیات حقوق را تهیه و به سامانه سازمان ارسال می‌کنند.
کارفرمایان و صاحبان مشاغل: کارفرمایانی که پیش از این نگران مطالبه جرایم مالیاتی ماده ۱۹۷ یا ۱۹۹ ق.م.م بابت عدم کسر مالیات از بن خواربار و مسکن پرسنل خود بودند، اکنون با شفافیت کامل و مصونیت قانونی به فعالیت می‌پردازند.
چه مواردی همچنان مشمول مالیات حقوق است؟ توجه داشته باشید که «مزایای مربوط به شغل» مانند اضافه کاری، حق سرپرستی، حق مسئولیت، فوق‌العاده شرایط محیط کار، حق شیفت و نوبت‌کاری ارتباط مستقیم با عملکرد شغلی داشته و طبق ماده ۸۳ ق.م.م مشمول مالیات حقوق هستند و از دایره این معافیت خارج می‌باشند.
جدول مقایسه‌ای وضعیت مالیات مزایای رفاهی قبل و بعد از بخشنامه
جدول زیر به روشنی تفاوت بنیادین رویه قبلی ممیزان مالیاتی را با مقررات لازم‌الاجرای فعلی نمایش می‌دهد:
موضوع پرداختی | رویه و قانون قبلی (نامه ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د) | رویه جدید (طبق بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹) |
|---|---|---|
حق مسکن کارگری | مشمول محاسبات پیچیده نسبت بودجه و اعمال محدودیت درصدی | معافیت قطعی در چارچوب سقف مصوب هیئت وزیران و شورای عالی کار |
بن خواربار (اقلام مصرفی) | اختلاف‌نظر شدید ممیزان و احتمال مشمولیت مالیاتی در رسیدگی‌ها | معافیت قطعی به عنوان مصداق بارز حدود متعارف در تمام کارگاه‌ها |
حق اولاد و عائله‌مندی | ابهام در تعریف حدود متعارف در بخش خصوصی و تعمیم نسبت‌های دولتی | معافیت کامل مطابق ضوابط قانون کار و مصوبات هیئت وزیران |
سایر مزایای انگیزشی مازاد | رد خودکار توسط ممیز با استناد به نبود موافقتنامه بودجه‌ای | رسیدگی اسنادی بر اساس مدارک و چارچوب آرای دیوان عدالت اداری |
نامه ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د | مبنای صدور برگ تشخیص و مطالبه مابه‌التفاوت مالیات حقوق | رسماً منسوخ و فاقد هرگونه اعتبار قانونی از تاریخ صدور بخشنامه |
تاریخ اجرا و نکات حیاتی برای رسیدگی به پرونده‌های مالیاتی
هشدار مهم اجرایی برای حسابداران و مدیران مالی: تاریخ اجرای این بخشنامه از زمان صدور آن (۱۴۰۵/۰۷/۲۷) با مدت اجرای نامحدود است و ناظر دادستانی انتظامی مالیاتی بر رعایت دقیق آن نظارت خواهد کرد. از آنجا که اصل بخشنامه شماره ۳۹ برای «کلیه سنوات مربوطه» صادر شده است، در پرونده‌های باز مالیات حقوق سنوات گذشته نیز استناد ممیزان به نامه منسوخ ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د تخلف انتظامی محسوب می‌شود.
اگر برای شرکت یا کارگاه شما در ماه‌های اخیر برگ مطالبه یا برگ تشخیص مالیات حقوق صادر شده و ممیز مالیاتی بن خواربار و حق مسکن را به جمع درآمد مشمول مالیات اضافه کرده است، می‌توانید با استناد به این بخشنامه، دادنامه‌های ۶۰۱ و ۷۳ دیوان عدالت اداری، و ابطال نامه قبلی، در مراجع حل اختلاف مالیاتی (ماده ۲۳۸ و ۲۴۴ ق.م.م) لایحه دفاعیه تنظیم کرده و تقاضای تعدیل کامل مالیات را ثبت کنید.
سوالات متداول درباره معافیت مالیات بن و مسکن
۱. آیا بن خواربار و حق مسکن پرداخت‌شده در طول سال معاف از مالیات حقوق است؟
بله؛ طبق صریح بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹، مبالغ کمک‌هزینه مسکن و کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار (بن خواربار) که سقف آن‌ها توسط شورای عالی کار یا هیئت وزیران تصویب می‌شود، رسماً در حدود متعارف شناخته شده و مشمول کسر مالیات بر درآمد حقوق نخواهند بود.
۲. اگر کارفرما مبلغی بیشتر از مصوبه شورای عالی کار پرداخت کند، مازاد آن مشمول مالیات است؟
مبالغ پرداخت‌شده تا سقف مصوب شورای عالی کار به صورت قطعی معاف است. در مورد مبالغ پرداختی مازاد بر مصوبات، بخشنامه مقرر کرده است که حدود متعارف بر اساس اسناد، مدارک و در چارچوب قوانین و آرای دیوان عدالت اداری مورد رسیدگی قرار می‌گیرد؛ بنابراین در صورت وجود مصوبه مجمع یا آیین‌نامه رفاهی مستند، امکان دفاع و اثبات عدم شمول وجود دارد.
۳. آیا ممیز مالیاتی در رسیدگی به لیست‌های حقوق سنوات قبل می‌تواند به نامه ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د استناد کند؟
خیر؛ نامه شماره ۲۱۰/۸۷۳۳۸/د مورخ ۱۴۰۳/۱۱/۲۳ صراحتاً در متن بخشنامه جدید به عنوان «مقررات منسوخ» اعلام شده و استناد به آن در هرگونه رسیدگی، تشخیص یا مراجع حل اختلاف مالیاتی فاقد وجاهت قانونی بوده و تخلف اداری محسوب می‌شود.
نتیجه‌گیری و توصیه‌های طلایی به حسابداران
ابلاغ بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۹ یک پیروزی بزرگ برای منطق حقوقی و عدالت مالیاتی به شمار می‌رود. اکنون وظیفه مدیران مالی و حسابداران این است که نرم‌افزارهای حقوق و دستمزد سازمان خود را به‌سرعت بازبینی کرده و فرمول‌های محاسباتی مالیات حقوق را بر اساس معافیت قطعی بن، مسکن و حق اولاد به‌روزرسانی کنند تا از کسر مبالغ اضافه از دستمزد کارکنان جلوگیری شود.
در صورتی که با برگ تشخیص یا مطالبه جرایم مالیات حقوق در سنوات گذشته مواجه شده‌اید یا در خصوص تفکیک مزایای رفاهی از مزایای شغلی نیاز به همفکری تخصصی دارید، می‌توانید از خدمات وکالت و دادرسی مالیاتی یک حسابدار یا یک جلسه مشاوره مالیاتی تلفنی رایگان استفاده کنید. همچنین برای مدیریت بی‌نقص تکالیف کارپوشه و ارسال مطمئن فاکتورهای الکترونیکی، توصیه می‌کنیم از امکانات مدرن نرم‌افزار واسط سامانه مودیان یک حسابدار بهره‌مند شوید.
