انقلاب در رسیدگی به اطلاعیههای خرید و فروش و فاکتورهای صوری
بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱ و ۳ راهکار برای حذف فاکتورهای صوری و اطلاعیه های اشتباه؛ با این نکات از جرایم ماده ۲۷۴ جلوگیری و مالیات ناحق را ابطال کنید. برای مشاهده جزئیات کلیک کنید.
تفسیر بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱: انقلاب در رسیدگی به "اطلاعیههای خرید و فروش" و فاکتورهای صوری
تحلیل جامع بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱؛ نحوه برخورد با اطلاعیههای خرید و فروش در کارپوشه که مودی آنها را قبول ندارد. راهنمای رد فاکتورهای صوری و دفاع مالیاتی با استناد به مواد ۱۶۹ و ۲۷۴ ق.م.م.
مقدمه: کابوس اطلاعیههای ناخواسته در پرونده مالیاتی
آیا تا به حال برایتان پیش آمده که هنگام بررسی پرونده مالیاتی خود با ارقامی روبرو شوید که روحتان هم از آنها خبر ندارد؟ مثلاً شرکتی که اصلاً نمیشناسید، برای شما فاکتور فروش رد کرده است (اطلاعیه خرید برای شما) یا بارنامهای به نام شما صادر شده که کالا متعلق به شما نیست؟
تا پیش از این، ممیزان مالیاتی صرفاً با استناد به همین "اطلاعیههای سیستمی" (ماده ۱۶۹ مکرر)، برای مودیان برگ تشخیصهای سنگین صادر میکردند و بار اثبات عدم انجام معامله بر دوش مودی بود. اما خبر خوب این است که بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱ ورق را برگردانده است.
پاسخ کوتاه
طبق بخشنامه جدید ۱۴۰۳، اگر شما (طرف دوم) اطلاعات خرید یا فروشی که در سامانه مالیاتی برایتان ثبت شده را تایید نکنید، سازمان مالیاتی و طرف مقابل (طرف اول) موظف به ارائه "اسناد مثبته" (مثل پرداخت وجه یا قرارداد) هستند. در صورت نبود اسناد، صرفاً وجود اطلاعیه در سیستم، مبنای محاسبه مالیات نخواهد بود.
مستندات قانونی
بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱
تاریخ: ۱۴۰۳/۰۶/۰۷
موضوع: نحوه رسیدگی به اعتراضات اشخاص نسبت به اطلاعات و اطلاعیههای خرید و فروش و بارنامه در فرآیند حسابرسی و دادرسی مالیات بر درآمد و ارزش افزوده.
این بخشنامه مستقیماً به نحوه اجرای مواد ۱۶۹ و ۱۶۹ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم و همچنین جلوگیری از جرایم موضوع ماده ۲۷۴ (جرمانگاری مالیاتی) اشاره دارد .
تشریح و تفسیر کامل بخشنامه
این بخشنامه یک "نقشه راه" جدید برای ممیزان و مودیان ترسیم کرده است که در ادامه بند به بند آن را به زبان ساده باز میکنیم:
۱. بازیگران اصلی: طرف اول و طرف دوم
بخشنامه برای شفافیت تعاریف زیر را ارائه داده است:
طرف اول (گزارشدهنده): شخصی که اطلاعات را در سامانه ثبت کرده است (مثلاً فروشندهای که نام شما را در گزارش فصلی آورده یا صادرکننده بارنامه).
طرف دوم (ذینفع): شخصی که اطلاعات برای او رد شده است (شما که خریدار یا صاحب بار معرفی شدهاید).
۲. "اسناد مثبته" چیست؟ (شاهکلید دفاع)
مهمترین بخش این بخشنامه تعریف "اسناد مثبته" است. طبق بند ۱-۴، صرفِ ثبت نام شما در سامانه ۱۶۹ دلیل بر انجام معامله نیست. اسناد مثبته یعنی:
صورتحساب الکترونیکی صادر شده طبق قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان.
سند پرداخت مالی به حساب طرف معامله (تراکنش بانکی معتبر).
قرارداد فیمابین طرف اول و دوم.
رسید بار که توسط طرف دوم (شما) تایید شده باشد.
نکته حیاتی: اگر اطلاعیهای در سیستم باشد اما شما آن را تایید نکرده باشید و هیچیک از مدارک بالا هم وجود نداشته باشد، آن اطلاعیه "قرینهای تایید نشده" است و نباید مبنای مالیات قرار گیرد.
۳. مکانیزم "تایید یا رد" در کارپوشه
سازمان مالیاتی (معاونت فناوری) موظف شده ظرف ۶ ماه سیستمی را در کارپوشه (my.tax.gov.ir) ایجاد کند که:
اطلاعیهها حداکثر ظرف یک ماه از ثبت توسط طرف اول، در کارپوشه شما نمایش داده شود.
شما امکان "واکنش" (تایید یا رد) داشته باشید.
پیامک اطلاعرسانی برای شما ارسال شود.
۴. اگر "رد" کنید چه میشود؟
اگر شما در کارپوشه اعلام کنید که این معامله را قبول ندارید:
پیامکی برای "طرف اول" (کسی که ادعای معامله کرده) میرود که حاوی هشدارهای سنگین است: گزارش خلاف واقع (ماده ۲۴ ارتقای سلامت نظام اداری)، جرم جعل رایانهای (ماده ۷۳۴ قانون مجازات اسلامی) و جریمههای ماده ۱۶۹.
اداره مالیاتی نمیتواند آن اطلاعیه را در رسیدگی به پرونده شما لحاظ کند، مگر اینکه اسناد مثبته (پول، قرارداد و...) پیدا کند.
تاثیر بر مراحل مختلف دادرسی
این بخشنامه تکلیف پروندهها را در سه مرحله مشخص کرده است. بیایید با یک جدول مقایسهای ببینیم:
جدول: نحوه برخورد با اطلاعیههای معترضعنه (مورد اعتراض)
مرحله پرونده | وضعیت اسناد مثبته | تکلیف اداره مالیاتی |
رسیدگی و صدور برگ تشخیص | هیچ سندی جز اطلاعیه وجود ندارد | ممنوعیت استفاده: امکان قانونی اعمال اطلاعیه در محاسبه درآمد وجود ندارد. |
ماده ۲۳۸ (توافق با رئیس) | مودی اعتراض کرده و سندی یافت نمیشود | رفع تعرض: مسئول مربوطه باید درآمد ناشی از آن اطلاعیه را از برگ تشخیص حذف کند. |
هیات حل اختلاف | اداره مالیاتی سند مثبته ارائه نمیکند | صدور رای رفع تعرض: هیات باید به نفع مودی رای دهد. |
سناریوی عملی: شرکت الف و فاکتور صوری
فرض کنید: شرکت "الف" (مودی) در سال ۱۴۰۲ متوجه میشود که شرکت "ب" مبلغ ۱۰ میلیارد ریال فروش به نام او در سامانه ۱۶۹ ثبت کرده است. شرکت "الف" این خرید را قبول ندارد.
اقدام مودی: در کارپوشه (یا کتباً در زمان رسیدگی) اعلام میکند که این خرید متعلق به او نیست.
بررسی ممیز: ممیز از شرکت "ب" یا سیستم بانکی استعلام میگیرد.
حالت اول: پرینت بانکی نشان میدهد ۱۰ میلیارد از حساب "الف" به "ب" رفته است -> مالیات مطالبه میشود.
حالت دوم: هیچ پولی رد و بدل نشده و قراردادی نیست -> طبق بند ۳-۱ بخشنامه، ممیز حق ندارد حتی یک ریال مالیات برای این ۱۰ میلیارد ببندد.
نکات کلیدی برای حسابداران و مدیران مالی
چک کردن ماهانه کارپوشه: با توجه به اینکه سیستم پیامکی و واکنشی در حال فعالسازی است، حتماً ماهی یکبار به my.tax.gov.ir سر بزنید. سکوت شما در آینده ممکن است به منزله تایید تلقی شود (هرچند بخشنامه فعلاً بر اسناد مثبته تاکید دارد).
خطر برای فاکتور فروشان: اگر طرف اول هستید و فاکتور صوری رد میکنید، طبق تبصره بند ۲ این بخشنامه، مستقیماً در معرض اتهام جرم جعل رایانهای و پولشویی قرار میگیرید.
ماده ۲۷۴ را جدی بگیرید: این بخشنامه صراحتاً به ماده ۲۷۴ (جرم مالیاتی) ارجاع میدهد. تنظیم اسناد خلاف واقع صرفاً جریمه نقدی ندارد، بلکه مجازات حبس و شلاق تعزیری درجه شش دارد.
تاثیر بر سامانه مودیان
این بخشنامه حلقه مفقوده بین "سامانه معاملات فصلی (۱۶۹ قدیم)" و "سامانه مودیان (جدید)" است.
در سامانه مودیان، اساساً فاکتور تا زمانی که توسط خریدار تایید نشود، نسیه تلقی شده و اعتبار آن قطعی نیست. اما معضل اصلی مربوط به گزارشهای فصلی بود که یکطرفه ثبت میشدند. این بخشنامه با ایجاد مکانیسم "واکنش طرف دوم"، منطق سامانه مودیان را به گزارشهای فصلی نیز تعمیم داده است.
سوالات متداول
۱. آیا این بخشنامه عطف به ماسبق میشود؟
بله. در بند انتهایی بخشنامه ذکر شده که مفاد آن برای کلیه اطلاعات موجود در سامانهها که مالیات آنها هنوز پرداخت نشده (پروندههای باز)، جاری است.
۲. اگر من فاکتوری را رد کنم، برای فروشنده چه اتفاقی میافتد؟
سازمان مالیاتی سراغ فروشنده میرود. اگر او نتواند ثابت کند که واقعاً به شما کالا فروخته، به جرم صدور فاکتور صوری و گزارش خلاف واقع جریمه خواهد شد.
۳. آیا ممیز میتواند بگوید "چون در سیستم هست، من مالیات میبندم، برو در هیات ثابت کن"؟
خیر. بخشنامه صراحتاً در بند ۱-۳ میگوید اگر اسناد مثبته نباشد، اداره امور مالیاتی "امکان قانونی اعمال اطلاعات" را در همان مرحله رسیدگی نخواهد داشت. یعنی نباید کار به هیات بکشد.
۴. اسناد مثبته دقیقاً چیست؟
مهمترین آنها: صورتحساب الکترونیکی استاندارد، فیش واریزی بانکی (تراکنش)، قرارداد رسمی یا عادی دارای امضا و اثر انگشت، و رسید انبار یا بارنامه تایید شده.
۵. اگر پیامک اطلاعرسانی برایم نیامد چه؟
عدم ارسال پیامک رافع مسئولیت سازمان نیست، اما شما هم باید به صورت دورهای کارپوشه خود را چک کنید. ملاک اصلی، وجود یا عدم وجود اسناد مثبته در پرونده است.
جمعبندی و اقدام
بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۳/۱۱ ابزاری قدرتمند برای مقابله با مالیاتهای ناحق ناشی از فاکتورهای صوری یا اشتباهات سیستمی است. اگر درگیر پروندهای هستید که ممیز صرفاً با استناد به لیست ۱۶۹ برایتان مالیات بریده است، همین امروز با استناد به این بخشنامه لایحه دفاعیه خود را تنظیم کنید.
نیاز به تنظیم لایحه تخصصی دارید؟
تیم "یک حسابدار" با تسلط کامل بر آخرین بخشنامهها، آماده است تا در مراحل دادرسی مالیاتی کنار شما باشد. همین حالا تماس بگیرید. (خدمات تیم یک حسابدار)
